Zanim wejdziesz, przeczytaj :)

1) Materiały wykorzystane przez nas ( zdjęcia, rysunki, opisy ) służą tylko celom dydaktyczno - informacyjnym, nie czerpiemy z działalności żadnych korzyści. Wykorzystujemy materiały zarówno własne, jak również pozyskane w internecie, lecz tylko by ukazać czytelnikom piękno naszego świata :). Materiał internetowy pozyskujemy legalnie (nie jest on zastrzeżony prawami autorskimi, pochodzi ze źródeł masowych i edukacyjnych) - nie kradniemy niczyjej pracy. Jeśli jednak znajdziesz u nas swoje materiały bez wyraźnej zgody (mogło zdarzyć się niedopatrzenie z naszej strony) i poczujesz się urażony - prosimy, poinformuj nas, a natychmiast znikną one z naszych łamów :)
2) Blog nie ma charakteru naukowego. Jest to strona popularyzatorska. W miarę naszych możliwości (i ponieważ historia to nasze hobby) staramy się jak najwięcej umieszczać informacji historycznych oraz korzystać z literatury tematycznej, niemniej nie gwarantujemy "nieomylności" :)
3) Ilustracje opatrzone znakiem wodnym są naszą prywatną własnością. Jeśli znalazłeś tutaj przydatną ilustrację - napisz do nas. Podobnie rzecz ma się z zamieszczanymi tekstami.

niedziela, 16 grudnia 2012

Teper sy kus pobesidyjeme po lemkiwsky


Od dawna prosicie o artykuł na temat pięknego języka Łemkowskiego. Postanowiliśmy spełnic Wasze marzenia, i wstawiamy krótki, zwięzły, ale treściwy artykuł. Zapraszamy w świat Lemkowyny.


Dwujęzyczna nazwa wsi Bielanka


Język łemkowski wywodzi się z języka Wschodnich Słowian, to znaczy z języka ruskiego. Gdy Ruś podzieliła się na księstwa, mowa sąsiednich narodów również zaczęła się oddalać, a co za tym idzie świadomość narodowa. Język ruski rozdzielił sie na różne  odłamy np. wielkoruski, małoruski, białoruski, karpatoruski. Z czasem te języki, pochodzące z ruskiego nazwano wschodniosłowiańskimi, które rozwinęły się później w język: rosyjski, ukraiński, białoruski i łemkowski ( Rusiński).

Tablica w miejscowości Kunkowa


W łemkowskim występują wszystkie główne cechy języków wschodniosłowiańskich z okresu ich wspólnego rozwoju, a także typowe cechy j. ukraińskiego. Najważniejsze cechy fonetyczne to:


-tzw. "pełnogłos", tzn. grupy -oło, -ore, -ere odpowiadające poslim -ło, -le, -ro, -rze np. sołoma, moloko, moroz bereh (por. polskie słoma, mleko, mróz, brzeg)


-początkowe o- odpowiadające polskiemu je-, np. ożyna, ozero, oson (por. polskie jeżyna, jezioro, jesień)


- samogłoski a i u odpowiadające polskim ę i ą, np. pjat, hriada, dub ( por. polskie pięc, grządka, dąb)


-spółgłoski dż i cz odpowiadające polskim dz ic np. medża, priadża, nicz, onuczy ( por. polskie miedza, przędza, noc, onuce)


- samogłoska i odpowiadająca występującym w j. polskim wymiennie samogłoskom a i e np. biłyj, sino, misto, kisto (por. polsie biały - biel, siano-sienny, miasto-w mieście, ciasto- w cieście)

 Są również cechy, które wyróżniają gwary łemkowskie od gwar ukraińskich. Oto niektór
e z nich:

-twardość spółgłosek na końcu wyrazu, np. kin(koń), ohen(ogień), misiac(księżyc) zajac(zając), a nie kiń,oheń, misiac, zajac.


- zachowanie różnicy między dawnym y i dawnym i, co inne gwary ukraińskie zatraciły, np.быти (byty)(ы oznacza tu samogłoskę podobną do rosyjskiego y, artykułowaną w tyle jamy ustnej) oznacza быти-oznacza byc, zaś бити-bic. Różnica ta jest utrzymywana na całym Zakarpaciu, ale już w sąsiednich gwarach bojkowskich na północ od Karpat "byty" może znaczyć i "być" i "bić"


-występowanie na początku wyrazu wymowy  typu: osa, ohen otec a w ukraińskim: wosa, wohen, wotec.


Pod wpływem gwar małopolskich i wschodniosłowackich gwary łemkowskie mają następujące osobliwości:


-stały akcent na przedostatniej zgłosce, co stanowi najbardziej charakterystyczną cechę dialektu Łemków, np. ści'na, hoł'owa i biernik hoł'owu, der'ewo, gdy w gwarach ukraińskich występuje akcent ruchomy (stin'a, hołow'a, d'erewo);


- wymowa miękkich s, z, c jak w j. polskim, tj. jak ś, ź, c, np. śino-siano, źile-ziele, pszenycia-pszenica;

wymowa połączeń nk z tylnym n (jak w krakowskiej wymowie panienka, okienko) np. dolynka, sanky. 


Gwary łemkowskie wyróżniają się też całym szeregiem cech morfologicznych, np. w odmianie czasownika występuje forma mam, znam, trymam (a nie: maju,znaju, trymaju). W odmianie rzeczownika mamy m.in. rukom-ręką, z mołodyciom- z panną młodą.


Dialekt łemkowski jest pod względem słownictwa bardzo zróżnicowany. Określenie "po łemkowsku" znaczy, że coś się tak nazywa na terenie całej Łemkowszczyzny, albo tylko w jej części, np. ziemniaki w zależności od okolicy nazywają się- gruli, bandury, komperi.





A dla znających Cyrylicę mamy link do słownika:








O języku łemkowskim można pisać wiele, to jest tylko mały wstęp. A za cały artykuł dziękujcie Krasnej Lemkyni, to ona go napisała, ot bez książek, materiałów – po prostu pisała o swoim języku. I my Ci również dziękujemy Krasna . 


Djakuju!


Więcej o tym pięknym języku wkrótce – to jest na zachetkę 

Pozdrawiamy !

12 komentarzy:

  1. Vytajte!
    Świetny post. Właśnie tego od Was oczekiwałam.
    Jestem wdzięczna Krasnej Lemkyni i ze szczerego serca: DZIĘKUJĘ.
    Post przeczytałam bardzo powoli z ze szczególną uwagą. Za drugim razem, próbuję głośno wymawiać.
    Kurcze ja mam problemy!
    Chcę, muszę się nauczyć chociaż kilka słów... Ten język jest taki delikatny, mięciutki, płynny, śpiewający...On jest cudny.
    Muszę się przyznać, że mam naleciałości akcentu śląskiego a więc twardego.
    Wiem jedno, będę często przychodzić po...naukę.
    Diakuju kraśni.
    Ostante zdravy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ne ma za szto w imieniu Krasnej :)
      Cieszymy się że komuś podoba sie to miejsce, niewiele możemy zrobic dla tych ludzi : Nie mamy pieniędzy, nie mamy pozycji, ba nawet nie mamy "znajomości" - więc chociaż tak chcieliśmy, w tami maleńki, maluchny sposób coś zrobic... Dla tej ziemi, i dla tych ludzi :)
      Ostan Zdrava ;)

      Usuń
  2. Powtórzę za Łucją świetny post. Przeczytałam go z wielką uwagą. Ja także będę przychodzić do was po naukę. Ostante zdravy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziekujemy, to miłe dla Nas, i cieszymy się ze możemy Wam sprawic naszymi słowy troche przyjemnosci :)
      I ze zaciekawiliśmy Was :)
      Pozdrawiamy:)

      Usuń
  3. Kochani,
    to jest bardzo ważne co robicie dla tej Ziemi. Zaczynacie ją propagować.
    Mocno wierzę, że to właśnie, dzięki Wam już od wiosny będą przyjeżdżać turyści.
    Wiem, że nie macie pieniędzy i pozycji. Skończycie studia i wszystko to osiągniecie.
    A "znajomości"? nie będą Wam wtedy potrzebne.
    Ostante zdravy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nasz region jest teraz "najdzikszy" w Polsce, bo np Bieszczady, chociaż bardzo piękne stały sie już komercyjne - u Nas tego nie ma.. Jednocześnie u nas jest ból historii, dalej nie zatarty.. I walka o kulturę tego ludu, w walce tej jest on osamotniony, bo rząd zostawił to samo sobie, i na rękę mu pewnie ze o Łemkach słychu - dychu nie ma... A My kochamy to miejsce ;) Dziękujemy za słowa, miłe...
      Pozdrawiamy

      Usuń
    2. Kochani, jeżeli nic nie stanie na przeszkodzie, to wiosną muszę wygospodarować sobie dwa, no może trzy dni i pojechać w tą urzekająco piękną krainę.
      Ślę moc pozdrowień.
      Lusia

      Usuń
    3. Cieszymy sie :) Nawet nie wiesz jak bardzo :)
      to dla nas taka hm pozytywna wibracja :)
      Ostan zdrava

      Usuń
  4. Ciekawy opis, ,dla mnie jest trudny język,nie jestem osobą narodowości
    łemkowskiej hmm piszę szczerze z głębi serca... uważam łemkowski za niezbyt ładny język.
    Mam nadzieję ze nie obrażacie.
    Miło pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ależ skąd, bo i o co? :) O szczerośc? O to nigdy sie nie gniewamy :) Jak to mówia są gusta i gusciki, i o tym się nie dyskutuje :) Każdemu podoba się coś innego,i to dobrze, dzięki temu mogą rozwijac sie kulltury, także - łemkowska :) Dziękujemy za wizytę ;)

      Usuń
    2. Tak myślisz, gdyż nie słuchałaś pieśni ludowych w języku łemkowskim ?

      Usuń
    3. Zapewne nie słuchała :) Ale przecież każdy jest inny, nie każdemu musi wszystko tutaj się podobać, to normalne :) I prosim, Anonimowy gościu podaj swój pseudonim :)
      Pozdrawiamy ;)

      Usuń

Dziękujemy serdecznie za przeczytanie artykułu :) Mamy nadzieję że Ci się spodobał :) Prosimy, zostaw komentarz, i podziel się z nami opinią na temat wpisu, strony itd.
Na komentarze anonimowe nie odpowiadamy!